• nl
  • en
Menu
De spelregels van ontbinding

De spelregels van ontbinding

21 december 2018

Een overeenkomst kan op verschillende manieren eindigen. Bijvoorbeeld door middel van vernietiging, opzegging, wederzijds goedvinden of ontbinding. In dit artikel worden enkele spelregels van de ontbinding besproken.

Wat is ontbinden?

Het ontbinden van een overeenkomst is een van de manieren om een overeenkomst te beëindigen. Ontbinding komt pas om de hoek kijken als de afspraken uit de overeenkomst niet worden nageleefd. Bijvoorbeeld als facturen niet worden betaald of als een product niet of gebrekkig wordt geleverd.

Wanneer ontbinden?

Een overeenkomst kan worden ontbonden als de wederpartij tekortschiet in het nakomen van de in de overeenkomst gemaakte afspraken. Die tekortkoming moet wel van voldoende gewicht zijn.

Of een tekortkoming van ‘voldoende gewicht’ is, moet worden beoordeeld aan de hand van alle omstandigheden. Dingen die dan meegewogen moeten worden, zijn bijvoorbeeld: wist de schuldenaar dat hij zijn afspraken niet naleefde, hoe groot is de schade die de schuldeiser door de tekortkoming lijdt en wat is de aard van de overeenkomst? Het verdient aanbeveling om op voorhand aandacht te besteden aan de vraag of de tekortkoming van voldoende gewicht is, zodat een discussie achteraf (tijdens een procedure) kan worden voorkomen. Misschien komt men dan wel tot de conclusie dat het verstandiger is om voor een minder vergaand alternatief te kiezen, zoals gedeeltelijke ontbinding of schadevergoeding.

Soms moet ook aan het ‘verzuimvereiste’ zijn voldaan voordat men een overeenkomst kan ontbinden. Dat is het geval als nakoming nog steeds en direct mogelijk is. Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat een leverancier niet levert, terwijl hij de producten die hij moet leveren wel op voorraad heeft. In dat geval is nakoming nog steeds en direct mogelijk. De leverancier moet dan eerst in verzuim verkeren, voordat de overeenkomst kan worden ontbonden. Dat betekent vaak dat hij alsnog in de gelegenheid moet worden gesteld om binnen een bepaalde termijn te leveren (ingebrekestelling). Pas als hij dat niet doet is er sprake van verzuim en kan de overeenkomst worden ontbonden.

In situaties waarin nakoming tijdelijk of geheel onmogelijk is, geldt het verzuimvereiste niet. Dat zal het geval zijn als partij A zich verplicht om aan partij B een schilderij te leveren. Als vóór de levering het schilderij in vlammen opgaat, dan is nakoming door partij A niet meer mogelijk (ervan uitgaande dat er maar één exemplaar is van het schilderij). Partij B kan dan de overeenkomst direct ontbinden. Partij A hoeft dan niet alsnog in de gelegenheid te worden gesteld om binnen een bepaalde termijn na te komen.

Hoe ontbinden?

Er zijn twee manieren waarop een overeenkomst kan worden ontbonden: door middel van een schriftelijke verklaring (ook wel de ‘buitengerechtelijke ontbinding’ genoemd) of door een rechterlijke uitspraak. De eisen die aan de schriftelijke verklaring worden gesteld zijn summier. Een ‘eenvoudige brief’ is voldoende. De gronden van de ontbinding hoeven daar niet eens in opgenomen te worden. Vanuit bewijstechnisch oogpunt is het echter aan te bevelen om de brief wel per aangetekende post te versturen.

De tweede optie, ontbinding via de rechter, zal slechts in twijfelgevallen worden gebruikt. Bijvoorbeeld als de schuldeiser er niet zeker van is of de tekortkoming van ‘voldoende gewicht’ is. Let wel, in sommige gevallen (bijvoorbeeld in huur- en arbeidszaken) sluit de wet buitengerechtelijke ontbinding uit. Ook dan moet men voor ontbinding naar de rechter.

Gevolgen ontbinding

  • Verbintenis tot ongedaanmaking
    Op het moment van ontbinding zijn er vaak al prestaties verricht. De koopprijs is bijvoorbeeld al betaald of het product is al geleverd. Ontbinding heeft geen terugwerkende kracht (zoals vernietiging dat wel heeft). Dat betekent dat de prestaties die al zijn verricht hun rechtsgrond niet verliezen. In plaats daarvan ontstaan er ‘ongedaanmakingsverbintenissen’. Dat betekent dat de prestaties die al zijn verricht moeten worden teruggedraaid. Concreet kan dat ertoe leiden dat de verkoper de koopprijs moet terugbetalen aan de koper en dat de koper het geleverde product weer terug moet geven aan de verkoper.
  • Verbintenis tot waardevergoeding
    Soms is het terugdraaien van de prestaties die zijn verricht niet mogelijk. Neem bijvoorbeeld een schilder die een huis heeft geschilderd. Van hem kan niet worden verwacht dat hij de aangebrachte verf weer verwijdert. In plaats van een verbintenis tot ongedaanmaking komt er dan een verbintenis tot waardevergoeding tot stand. De huiseigenaar zal dan de waarde die het schilderwerk vertegenwoordigt moeten vergoeden.

Voor de praktijk

In de praktijk zijn steeds twee vragen van belang:

  1. Mag ik ontbinden? De hoofdregel is eenvoudig: ontbinding mag als de tekortkoming van de wederpartij van voldoende gewicht is. Of dat het geval is, hangt af van alle omstandigheden. Maar let wel, er is een aantal uitzonderingen. Die uitzonderingen kunnen in de overeenkomst zelf zijn opgenomen, maar ook uit de wet voortvloeien (bijvoorbeeld bij een huurovereenkomst, arbeidsovereenkomst en consumentenovereenkomst). Daarnaast is er een aantal valkuilen waar steeds rekening mee moet worden gehouden, zoals het verzuimvereiste en (het hier niet besproken) schuldeisersverzuim. Kortom, een goede dossierbestudering is onmisbaar.
  2. Wil ik ontbinden? Ontbinding heeft soms vergaande gevolgen. Alle prestaties die al zijn verricht moeten worden teruggedraaid. In sommige gevallen zal het wenselijker zijn om voor een alternatief te kiezen (bijvoorbeeld schadevergoeding) of om de overeenkomst slechts gedeeltelijk te ontbinden. Want ook dat is mogelijk.

Deze bijdrage is geschreven door mr. drs. Gerben Plomp.

Wilt u op de hoogte blijven?

  • nl
  • en